ΖΗΛΙΑ…. «Ο ιός που μεταλλάσσει την αγάπη»

ΦΩΤΟΓΡΑΦΗΜΑΤΑ …από την δικηγόρο Φωτεινή Μπαλούτσου 

«Ζηλεύω.. μα δεν το θέλω… Δεν το προσπαθώ. Βγαίνει αυθόρμητα από μέσα μου, μου καίει τα σωθικά .Όσο έντονα αγαπάω..άλλο τόσο ζηλεύω. Γιατί να νιώθω έτσι;»

Κι όμως, η ζήλια είναι κυριαρχικό συναίσθημα. Ανθρώπινο, έντονο, ενοχικό ή μη καταλαμβάνει,  περίοπτη θέση στην ψυχή  και σου αλλάζει τη ζωή…. ή μάλλον σου καθορίζει τη ζωή . Πώς και γιατί ένας άνθρωπος φτάνει σε αυτή την οδυνηρή και νοσηρή κατάσταση, ανεξαρτήτου ηλικίας και φύλου;

Θα τη χαρακτηρίζαμε ως ένα συναίσθημα σύνθετο στο οποίο εμπλέκονται πολλά και διάφορα απειλητικά αισθήματα, όπως οργή ,θλίψη, ντροπή, ανεπάρκεια, απόγνωση με μοναδικό αποδέκτη αυτών  το πρόσωπο που αγαπάμε.

Η ζήλια δεν είναι αυτοελεγχόμενη, δεν δύναται ο παθών εύκολα να προσδιορίσει όρια και σύνορα. «Ζηλεύω γιατί σ ’αγαπάω… γιατί είμαι ερωτευμένος -η μαζί σου» Ισχύει ο ισχυρισμός αυτός;  Μάλλον, όχι.  Είναι μια κάλυψη της ενοχής διότι αυτός που ζηλεύει αισθάνεται έναν μόνιμο κίνδυνο εγκατάλειψης και απειλής. Εστιάζει μόνο στο «αρνητικό» είτε είναι σκέψη είτε είναι γεγονός. Οδηγεί συνήθως σε αυθαίρετα συμπεράσματα έλλειψης ενδιαφέροντος ή ερωτικής ύπαρξης τρίτου προσώπου. «Φταίει ο άλλος, χωρίς συνήθως να φταίει». Φυσικά δεν αναφερόμαστε στις περιπτώσεις πραγματικής απιστίας  όπου τα αίτια είναι υπαρκτά. Ζηλεύοντας ο παθών θεωρεί πως έχει «το πάνω» χέρι στη σχέση. Ασκεί στο σύντροφό του μια ψυχολογική πίεση πιστεύοντας λανθασμένα ότι έτσι θα αποφύγει το μοιραίο… την εγκατάλειψη και το χωρισμό.

Υπάρχουν τρείς τύποι ζήλιας. Η φυσιολογική, η αντιδραστική και η προληπτική. Φυσιολογική ζήλια είναι η απλή,  αυτή που αισθάνεται το μεγαλύτερο ποσοστό ανθρώπων και σχετίζεται κυρίως με τις αντιλήψεις περί μονογαμίας και δέσμευσης. Αντιδραστική ορίζεται αυτή η οποία φυσιολογικά εκδηλώνεται μετά την ανακάλυψη μιας απιστίας και την ακολουθεί σε μόνιμη βάση η «καχυποψία» για μια δεύτερη «εξαπάτηση» ή οποιαδήποτε άλλη προδοσία. Προληπτική είναι αυτή που αισθάνεται κανείς πριν συμβεί το οτιδήποτε προκειμένου να προλάβει μια ενδεχόμενη απιστία. Σε αυτή την περίπτωση, η «καχυποψία», ο φόβος που μετατρέπεται σε τρόμο οδηγεί το πρόσωπο που ζηλεύει σε μοιρολατρικές συμπεριφορές. Γι αυτό και στους άντρες συνήθως το κίνητρο για την προληπτική ζήλια είναι η διασφάλιση της πατρότητας των απογόνων.

Σε μια σχέση ζήλιας όμως η κατάσταση γίνεται αφόρητη. Οι εμπλεκόμενοι ζουν ένα «φαύλο κύκλο» άγχους, έντασης και μοναξιάς. Το άτομο που ζηλεύει προσπαθεί να φτιάξει ένα «fairytale»  ένα «παραμύθι αγάπης», με κυρίαρχα αισθήματα όχι τον έρωτα αλλά την έντονη δυσπιστία, την νοσηρή ανάγκη για έλεγχο, τη στέρηση της ελευθερίας του άλλου, του φόβου και αποπροσανατολισμού του προβλήματος. Και το άλλο πρόσωπο να βιώνει μια κατάσταση άγχους, εγκλωβισμού, απομάκρυνσης και δυστυχώς μίσους. Διότι η ζήλια εν τέλει οδηγεί στο μίσος.

Αναμφίβολά λοιπόν το περί ου ο λόγος αίσθημα είναι πρόβλημα. Η λύση του δύσκολή και πολύπλοκη όσο μαθηματικό μυαλό και αν είναι κάποιος!! Γενεσιουργές αιτίες είναι η χαμηλή αυτοπεποίθηση και αυτοεκτίμηση του ατόμου που ζηλεύει, η οποία προβάλλεται μέσα από την κτητικότητα και την καχυποψία χωρίς να απαιτείται χειροπιαστή αιτία, το αίσθημα του φόβου «ότι έχει χάσει το παιχνίδι» και αναπόφευκτα και το αγαπημένο του πρόσωπο, ο θυμός που έχει συσσωρεύσει μέσα του, ακόμη και από την παιδική ηλικία, ο οποίος βρίσκει πρόσφορο έδαφος και εξωτερικεύεται με φωνές, απειλές και βίαιη συμπεριφορά. Όλα αυτά ΜΑΖΊ χτίζουν το οικοδόμημα της «έλλειψης εμπιστοσύνης» προς το πρόσωπο που ερωτευτήκαμε. Είναι η «σπίθα» που πυροδοτεί τη φωτιά σε όλο το «είναι» του παθόντος  μετατρέποντας την αυτονόητη εμπιστοσύνη σε δυσπιστία και σε συμπεριφορές ζηλοτυπίας ακραίες ή μη.

Είναι άραγε το συναίσθημα της ζήλιας γένους «θηλυκού» ή το βιώνουν και οι άντρες; Εκ παλαιόθεν οι γυναίκες έψαχναν «τερτίπια» για να κάνουν το αντρικό φύλο να « ζηλέψει» και έτσι να εξασφαλίσουν ότι το ταίρι τους «θα τρέχει από πίσω» και δεν θα τις εγκαταλείψει ποτέ. Κόλπα γυναικείας φύσεως άλλοτε «απλά» και άλλοτε «δολοπλόκα»!! ; Φυσικά και δεν είναι μόνο προνόμιο των γυναικών…..  αλλά το αισθάνονται και οι άντρες. Η ζήλια στο αντρικό φύλο «ξυπνάει» συνήθως επειδή αναζητούν αποκλειστικότητα στην αναπαραγωγή από τη σύντροφο τους ή επειδή γνώριζαν ότι η μητέρα τους είχε εξωσυζυγική σχέση, ενώ οι γυναίκες επειδή αναζητούν την προστασία και τη φροντίδα του αρσενικού προκριμένου να αισθανθούν ασφάλεια. Δηλαδή οι άντρες αντιδρούν περισσότερο στη σεξουαλική απιστία ενώ οι γυναίκες στη συναισθηματική. Και τα δύο φύλα όμως είναι επιρρεπή  στο να  ζηλέψουν εάν συντρέχουν και εξωγενείς παράγοντες  που βοηθούν στο να αισθάνονται μειονεκτικά όπως  λόγω εξωτερικής  εμφάνισης του αγαπημένου τους, κοινωνικής  θέσης, επαγγελματικής καταξίωσης, δυναμικού χαρακτήρα.

Αναπτυξιακά η ζήλια εμφανίζεται σε μικρές ακόμη ηλικίες για διάφορους λόγους όπως αδελφική αντιπαλότητα (π.χ διεκδίκηση της αγάπης των γονιών) ή γέννηση αδερφού ( φόβος αντικατάστασης). Ψυχοδυναμικά η ζήλια εμφανίζεται όταν το αγόρι διεκδικεί τη θέση του πατέρα και το κορίτσι της μητέρας (Οιδιπόδειο Σύμπλεγμα της Ηλέκτρας, αντίστοιχα) Ζήλια επίσης παρατηρείται και μεταξύ φίλων (γνωστή ως Πλατωνική ζήλια) που ως ένα βαθμό συνάδει με τη ρομαντική ζήλια ως προς το φόβο αντικατάστασης , ανταγωνισμού, σύγκρισης με κάποιο άλλο άτομο ή σε φιλίες ιδίου φύλου αν επιθυμούν το ίδιο πρόσωπο.

Επομένως, οι ρίζες της ανάγονται και στην παιδική ηλικία,  στον τρόπο και το περιβάλλον  καθαρά που μεγαλώνει ένα παιδί. Όταν ένα παιδί από την τρυφερή του ακόμη  ηλικία μαθαίνει να συγκρίνεται, να εχθρεύεται το καλύτερο, να εκφοβίζει το συνομήλικο του, να μεροληπτεί και να εντοπίζει μόνο τα αρνητικά στους άλλους τότε αυτό το παιδί «εκπαιδεύεται» για να ζηλέψει. Το ίδιο ισχύει και όταν ένα παιδί δεν επιβραβεύεται για την επίτευξη των στόχων του μικρών ή μεγάλων, δεν ενισχύεται ώστε να τολμήσει και να ρισκάρει, είναι ανασφαλής και με χαμηλή αυτοπεποίθηση τότε και αυτό θα ζηλεύει οτιδήποτε είναι κατά τη γνώμη του καλύτερο από τον ίδιο.

Θα μπορούσαμε να πούμε ότι το «ταίρι» της ζήλιας είναι η μοναξιά και η θλίψη. «Είναι χαμένη μέρα η ημέρα που δεν γέλασες…..». Όση προσπάθεια και αν καταβάλλεται για να κρατηθεί η σχέση, την ίδια ακριβώς στιγμή η απόσταση μεγαλώνει, η πληγή βαθαίνει και δεν επουλώνεται εύκολα. Η ζήλια δεν είναι ούτε αγάπη ούτε έρωτας. Είναι μια εγωιστική προσπάθεια επιβολής στον άλλο της προσωπικής αίσθησης και ενσυναίσθησης του παθόντος. «Κλείνει τα αφτιά» στην αλήθεια του άλλου απαιτώντας να ακουστεί και να ισχύσει μονάχα η φωνή του. Μονόπλευρη επιβολή και επιλογή τρόπου ζωής.

Φυσικό επακόλουθο μιας τέτοιας «αρρωστημένης» κατάστασης είναι η εισβολή και ο περιορισμός του προσωπικού χώρου του συντρόφου που δέχεται την ζήλια. Όσο και αν προσπαθήσει να κάνει υποχωρήσεις για να αποφύγει τα ξεσπάσματα του άλλου, να αποφύγει ανθρώπους, καταστάσεις, δράσεις και προσωπικά «θέλω» ώστε να κατευνάσει τα πνεύματα στη σχέση, να επιβεβαιώσει την αγάπη και την έγνοια που τρέφει προς το σύντροφο που ζηλεύει, να μειώσει τις εντάσεις και τις διαφωνίες, όσο λοιπόν και αν παλεύει ο ένας να διώξει τις « ερινύες » του άλλου δυστυχώς, η δυσπιστία δεν αποβάλλεται εύκολα .Αντιθέτως πολλές φορές πυροδοτείται και μπορεί να οδηγήσει σε ακραίες καταστάσεις όπως παρακολούθηση προσωπική ή μέσω ντέντεκτιβ, έλεγχος κινητού και προσωπικών μηνυμάτων, απειλητικών κλήσεων ακόμη και επίκληση βοήθειας από μέντιουμ και μάγια.

Πώς λοιπόν μπορεί κάποιος να νιώσει ευτυχία και να επιβιώσει μέσα σε μια τέτοιου είδους σχέση;; Όσο και αν αγαπά τον άλλο θα έρθει η στιγμή που θα αναζητήσει διέξοδο αναπόφευκτα σε άλλη αγκαλιά μετατρέποντας ακούσια τις « ανυπόστατες» υποψίες  σε «υποστατές».

Προτού λοιπόν η κατάσταση φτάσει στο απροχώρητο, υπάρχουν τρόποι που μπορεί  να βοηθήσουν στη βελτίωση, αν όχι στην εξάλειψη αυτού του συναισθήματος. Η πρώτη κίνηση είναι η «συνειδητοποίηση» της κατάστασης την οποία βιώνει το πρόσωπο που ζηλεύει και έπειτα η συζήτηση αυτής με τον άμεσα ενδιαφερόμενο. Πρώτα πρέπει να παραδεχτεί στον εαυτό του την «πικρή» αλήθεια της ενοχής και της ζήλιας και έπειτα στο άλλο πρόσωπο μη υποκρύπτοντας το παραμικρό από τις σκέψεις και τις φοβίες που νιώθει. Θα βοηθούσε πολύ αν μπορούσε να ελέγξει τις προσδοκίες και τις πεποιθήσεις του όσον αφορά τις σχέσεις, δηλαδή τις ανασφαλείς σκέψεις «προηγούμενων αποτυχημένων σχέσεων», την τυχόν «πατρική εγκατάλειψη», τις προηγούμενες σχέσεις του-της  συντρόφου του που μπορεί να αποτελούν «απειλή για μας τώρα», την εξωτερική του-της  εμφάνιση « έτσι όπως είμαι ποίος θα μείνει μαζί μου για πάντα» και πολλές πολλές άλλες. Αν η ζήλια στηρίζεται σε τέτοιου είδους πεποιθήσεις καλό θα ήταν να γίνει προσπάθεια ξεκαθαρίσματος των γεγονότων που τις επιβεβαιώνουν ή τις διαψεύδουν αντίστοιχα.

Απαιτείται λοιπόν, ένας εσωτερικός στοχασμός ώστε να γίνει μια καλή αρχή ψυχικής  διαχείρισης που κάλλιστα μπορεί να οδηγήσει σε προσωπική βελτίωση και «ανάσα ζωής». Έτσι το άτομο θα μπορέσει να εξετάσει την αυτοεκτίμηση του, την αυτοπεποίθηση του, την καλή επικοινωνία και το συναίσθημα της ζήλιας να γίνει «δασκάλα» στην μετέπειτα ζωή του. Το πρόσωπο του ζηλεύει χρειάζεται «βοήθεια»  ώστε να αναγνωρίσει την αξία του και να αγαπήσει  παραπάνω τον εαυτό του. Και ο «γιατρός» σε αυτή τη σχέση είναι ο άλλος σύντροφος. Πρέπει να τον εμπιστευτεί ξανά. Πώς θα γίνει αυτό; Μόνο αν μοιράζεται μαζί του τον τρόπο σκέψης του. Αυτό αυτομάτως σημαίνει να μην είναι μυστικοπαθής και υπερβολικά κλειστός με τον σύντροφο του, να συζητά όχι μόνο τα προβλήματα αλλά τα όνειρα και τα θέλω του, να εξηγεί και να παραδέχεται ότι και αυτός  έχει ανασφάλειες. Να ζητά συγνώμη, εάν φταίει, να μην θυμώνει με το παραμικρό και να είναι ψύχραιμος. Διότι η ηρεμία και η ψυχραιμία μεταφράζονται σε ενδιαφέρον και σε ότι «δεν κρύβει κάτι». Να επιβεβαιώνει και να επιβραβεύει τα θετικά στοιχεία του άλλου προσώπου, τα προτερήματα του, τα οποία στον δικό του χαρακτήρα μπορεί να είναι μειονεκτήματα.

Ίσως με αυτό τον τρόπο βρεθεί στη σχέση η « χρυσή τομή» και η ζήλια μετριαστεί. Θα υπάρχει μεν σαν συναίσθημα στο «πίσω μέρος» του μυαλού ,όμως δεν θα αποτελεί πρόβλημα επιβίωσης της σχέσης.  Και μπορεί έτσι η αγάπη να ξαναβγεί στο προσκήνιο «θεραπευμένη» και όχι «νικημένη».