Συλλογική μνήμη και πολιτιστικά – ιστορικά στοιχεία σε ημερίδα για την «Εβραϊκή Κοινότητα Τρικάλων στον Χρόνο»

 

Δύο τα βασικά στοιχεία των όσων συζητήθηκαν στην πολιτιστική ημερίδα για την «Εβραϊκή
Κοινότητα Τρικάλων στον Χρόνο. Μνήμη, Ιστορία και Πολιτιστική Κληρονομιά» που
πραγματοποιήθηκε στα Τρίκαλα στις 8 Νοεμβρίου 2026 στην αίθουσα «Θεόδωρος
Μάρκελλος» του Λαογραφικού Μουσείου Τρικάλων. Το πρώτο, το αμιγώς πολιτιστικά και
ιστορικά στοιχεία που αναδείχθηκαν από πανεπιστημιακούς και ιστορικούς. Το δεύτερο –
και με δεδομένο που στις 9 Νοεμβρίου 1938 εξαπολύθηκε το πογκρόμ στη Γερμανία που
πήρε το όνομα «Νύχτα των Κρυστάλλων» – η μνήμη σε σχέση με το Ολοκαύτωμα και τη
σύγχρονη πρόσληψή του.
Η ημερίδα διοργανώθηκε από την Ισραηλιτική Κοινότητα Τρικαλων, με την οικονομική
υποστήριξη του Ελληνογερμανικού Ταμείου για το μέλλον – Γενικό Προξενείο της
Ομοσπονδιακής Δημοκρατίας της Γερμανίας στη Θεσσαλονίκη και τέθηκε υπό την αιγίδα
του Δήμου Τρικκαίων.

Η Πρόξενος της Γερμανίας

Ο χαιρετισμός της Εξοχότατης Γενικής Προξένου της Ομοσπονδιακής Δημοκρατίας της Γερμανίας στη χώρα μας (Θεσσαλονίκη) κ. Μόνικα Φρανκ, αφορούσε ακριβώς στο Ολοκαύτωμα. Δηλώνοντας – σε άπταιστα ελληνικά – ότι είναι άναυδη από τις πράξεις αυτές, τόνισε πως εργάζεται για να συμβάλει, ώστε να μη χαθεί η μνήμη, να διατηρηθούν ζωντανά τα ονόματα «γιατί μόνο έτσι επιβιώνει η ανθρωπότητα».

Ο υπουργός Ψηφιακής Διακυβέρνησης

Ο υπουργός Ψηφιακής Διακυβέρνησης και Τεχνητής Νοημοσύνης Δημήτρης Παπαστεργίου χαρακτήρισε τα Τρίκαλα ως μια «πόλη διαφορετική», καθώς συγκέντρωναν διαφορετικούς πολιτισμούς, ενώ ανέφερε στη σημαντική συνεισφορά των Ελλήνων Εβραίων. Υπενθυμίζοντας την «οφειλόμενη τιμή» της αναστήλωσης της Συναγωγής επί δημαρχίας του στον Δήμο Τρικκαίων (εγκαινιάστηκε το 2022), χαρακτήρισε τη διαδικασία ως ανάδειξη της ιστορίας και όχι απλώς ενός κτηρίου. Αναφέρθηκε στο μνημείο των 139 τρικαλινών  Εβραίων που δε γύρισαν από τα στρατόπεδα συγκέντρωσης, κοντά στη γειτονιά όπου οι ίδιοι κυρίως ανέπτυξαν τη δραστηριότητά τους και τόνισε πως υφίστανται ψηφίδες μνήμης σε μια πόλη «που ξέρει να θυμάται και να τιμά». Ανέφερε, ακόμη, ότι από το υπουργείο Ψηφιακής Διακυβέρνησης χρηματοδοτήθηκε η ψηφιοποίηση τμήματος τις ιστορίας της Ισραηλιτικής Κοινότητας Θεσσαλονίκης (που ενταχθεί στο Μουσείο Ολοκαυτώματος), ενώ έκανε λόγο για παρόμοια συνδρομή σε αντίστοιχο έργο και για τα Τρίκαλα.

Η αντιπεριφερειάρχης ΠΕ Τρικάλων

Η αντιπεριφερειάρχης ΠΕ Τρικάλων Χρύσα Ντιντή στάθηκε στην ενσωματωμένη με τα Τρίκαλα Ισραηλιτική Κοινότητα, στη μέγιστη προσφορά της και με δύο βασικές φράσεις αναφέρθηκε στα θέματα των διωγμών: «χωρίς μνήμη δεν προχωρούμε στη ζωή» και «λαός χωρίς μνήμη δεν έχει μέλλον».

Ο αντιδήμαρχος Παιδείας του Δήμου Τρικκαίων

Ο αντιδήμαρχος Παιδείας, Πολιτισμού, Αθλητισμού του Δήμου Τρικκαίων Μιχάλης Λάππας, αφού καλωσόρισε με θερμά λόγια την κ. Φρανκ, χαρακτήρισε ως καταπληκτική τη συνεχή συνεργασία με το γερμανικό κράτος και ιδιαιτέρως τη συμβολή της Γενικής Προξένου στην υλοποίηση δράσεων και προγραμμάτων. Αναφέρθηκε στη σημασία της γνώσης της τοπικής ιστορίας, καθώς «μας θωρακίζει έναντι επιθετικών μηχανισμών» και έδωσε έμφαση στη διαχρονική προσφορά των τρικαλινών, ιδίως με την πολυπολιτισμικότητα που εκφράστηκε με τη ύπαρξη των διαφορετικών θρησκευτικών κοινοτήτων. Τόνισε, επίσης, τη συνεχή στήριξη του Δήμου Τρικκαίων στην Ισραηλιτική Κοινότητα Τρικάλων και στην ανάγκη ενίσχυσης της γνώσης μέσα από την εκπαίδευση.

Ο Ραβίνος Ηλίας Σαμπετάι

Ο Ραβίνος Ηλίας Σαμπετάι τόνισε: «Η μνήμη δεν είναι μάταιη. Οι προσωπικές αφηγήσεις συγκροτούν συλλογική μνήμη». Και ήταν σίγουρος πως «η ιστορία της κοινότητας στα Τρίκαλα δε θα σβήσει. τα οράματα και τα έργα των θεμελιωτών της κοινότητας θα επιζούν και θα εμπνέουν τις μελλοντικές γενιές». Αναφέρθηκε, επίσης, σε πνευματικά ζητήματα, όπως το προσευχολόγιο της Συναγωγής, ως έργο λογοτεχνικής αξίας και σε άρθρο του πρ. Μητροπολίτη Ζακύνθου Διονύσιου Λάττα, που το 1882 καυτηρίαζε τους συκοφάντες της εποχής εναντίον των Ελλήνων Εβραίων, θυμίζοντάς τους, τους διωγμούς των Χριστιανών από ειδωλολάτρες.

Ο αντιπρόεδρος του ΚΙΣΕ

Ο αντιπρόεδρος του Κεντρικού Ισραηλιτικού Συμβουλίου Ελλάδας Λάζαρος (Λάρρυ) Σεφιχά επεσήμανε πως «το παρελθόν συναντά το παρόν. Η ημερίδα συναντά την εβραϊκή παρουσία στα Τρίκαλα», που είναι ριζωμένη στα βάθη της ιστορίας», υπενθυμίζοντας πως οι έγιναν τμήμα της κοινωνίας των Τρικάλων, με υποδειγματική σχέση συμβίωσης και διαχρονικούς δεσμούς φιλίας και συνεργασίας. Ιδιαιτέρως αναφέρθηκε στο σημαντικό ποσοστό τρικαλινών Εβραίων Τρικάλων που σώθηκαν από την έγκαιρη προειδοποίηση, από τη δράση της Εθνικής Αντίστασης, από την ανθρωπιά τρικαλινών που άνοιξαν τα σπίτια τους και έσωσαν τους Εβραίους. Για τη δε Κοινότητα των Τρικάλων στο σήμερα τόνισε, πως παρά το μικρό της μέγεθος, επιδεικνύει πλούσια δράση («η προσφορά σε μετριέται με αριθμούς αλλά με θέληση και όραμα») και μνημόνευσε την «ανεκτίμητη παρακαταθήκη» της κ. Μαρούλας Κλιάφα και την ιστορική έρευνα του κ. Κώστα Μιχαλάκη, για τις επόμενες γενιές.
Χαρακτήρισε ως «άριστη» και «υποδειγματική» τη συνεργασία με τον Δήμο Τρικκαίων και την Περιφέρεια Θεσσαλίας, εκθείασε το έργο της Κοινότητας και του προέδρου της κ. Ιακώβ Βενουζίου, επισημαίνοντας και αυτός τη σημασία της συμμετοχής σχολείων σε εκδηλώσεις για το Ολοκαύτωμα.
ολοκλήρωσε την ομιλία του τονίζοντας «ημερίδες σαν τη σημερινή έχουν σημασία», ως διαρκή υπενθύμιση διδαγμάτων ενάντια στο μίσος: «το “ποτέ ξανά” να είναι διαρκής δέσμευση», επεσήμανε.

Ο εκπρόσωπος της ΙΚ Αθηνών

Από την πλευρά του ο τρικαλινής καταγωγής, εκπρόσωπος της Ισραηλιτικής Κοινότητας Αθηνών κ. Σολομών Χαλέουα, υπενθύμισε αυτήν την καταγωγή, έδωσε έμφαση στο ότι οι «ζωντανές ιστορίες ανθρώπων είναι αναπόσπαστος κρίκος της  ιστορίας». Επίσης ανέφερε ότι η διατήρηση της μνήμης της Ι.Κ. Τρικάλων αφορά το παρελθόν και το μέλλον, καθώς η διάσωση ιστοριών και η καταγραφή διαδρομών οικογενειών με προστασία, φανερώνει τα ίχνη της παρουσίας τους: «παραδίδουμε σε επόμενες γενιές την πραγματική ιστορία αυτού του τόπου», τόνισε. Και εξέφρασε την ευχή, η ημερίδα να συμβάλει, ώστε η ιστορία και παρουσία της Ι.Κ. Τρικάλων, να παραμείνουν ζωντανές στη συλλογική μνήμη της πόλης.

Ο πρόεδρος της ΙΚ Τρικάλων

Ο Πρόεδρος της Ισραηλιτικής Κοινότητας Τρικάλων κ. Ιακώβ Βενουζίου υπενθύμισε τη θλιβερή επέτειο από τη «Νύχτα των Κρυστάλλων» λέγοντας πως «υπάρχει ευθύνη να τολμούμε να μιλάμε για το Ολοκαύτωμα, και για αυτούς που δεν είναι σε θέση να μιλήσουν», χαρακτηρίζοντάς τη ως «βαριά κληρονομιά». Αναφέρθηκε, επίσης, στη συνεργασία με την εκπαιδευτική κοινότητα των Τρικάλων σε δράσεις για το Ολοκαύτωμα

Επιστημονικά ζητήματα

Αρχικώς ο φιλόλογος κ. Βασίλης Αδάμος παρουσίασε λεύκωμα – ιστοσελίδα της Ισραηλιτικής Κοινότητας Τρικάλων, που διαμορφώνεται με στοιχεία από την ιστορία της. Ακολούθησαν τρεις ομιλίες.
– ο Επίκουρος Καθηγητής στο Τμήμα Πολιτικής Επιστήμης του Πανεπιστημίου Κρήτης κ. Θεόδωρος Σπύρος αναφέρθηκε σε ανακατασκευές της συλλογικής μνήμης στους τρικαλινούς εβραίους, με βάση στοιχεία από εκδηλώσεις, φωτογραφίες και λευκώματα.
– ο Επίκουρος Καθηγητής Ιστορίας των Εβραϊκών Κοινοτήτων στο ΑΠΘ (Φιλοσοφική Σχολή, τμήμα Ιστορίας – Αρχαιολογίας), κ. Γιώργος Αντωνίου εστίασε στο παρελθόν, το παρόν και το μέλλον του Ολοκαυτώματος ως μνήμη και με βάση συγκεκριμένες πτυχές του, όπως, για παράδειγμα, το «γιατί μας αφορά το Ολοκαύτωμα;» και τα θέματα προκαταλήψεων στο παρόν και το μέλλον.
– ο ιστορικός και πολιτικός αναλυτής κ. Αναστάσιος Καράμπαπας παρουσίασε την ολοκληρωμένη πορεία του ελληνικού εβραϊσμού στον χρόνο με βάση ημερομηνίες και γεγονότα.

Ο ιστορικός κ. Κώστας Μιχαλάκης, ως συντονιστής στο επιστημονικό τμήμα της εκδήλωσης, αναφέρθηκε στα συμπεράσματα της, στην περαιτέρω ιστορική εργασία που χρειάζεται να γίνει για την αναδίφηση στοιχείων της Ισραηλιτικής Κοινότητας Τρικάλων στον χρόνο, μέσα από αρχεία και πηγές. Η ημερίδα ολοκληρώθηκε με τραγούδια που ερμήνευσε η Δημοτική Χορωδία Τρικάλων.

Από το γραφείο Τύπου

Από το γραφείο Τύπου του Δήμου Τρικκαίων