Athens Alitheia Forum “Confronting fake news and toxic discourse” «Fake news με ένα κλικ»
«Fake news με ένα κλικ» ήταν το θέμα της συζήτησης της δημοσιογράφου Ελένης Ευαγγελοδήμου με τον Υπουργό Ψηφιακής Διακυβέρνησης και Τεχνητής Νοημοσύνης Δημήτρη Παπαστεργίου, τον Διευθυντή Ψηφιακής Επικοινωνίας του Πρωθυπουργού Νίκου Ρωμανού, τον δικηγόρο Ιάκωβο Σαρμά, τον Διευθυντή Ρ/Σ ΣΚΑΙ 100,3 Βασίλη Χιώτη και μαθητών, κατά τις εργασίες της πρώτης μέρας του διήμερου Συνεδρίου Athens Alitheia Forum, με θέμα «Η Τοξικότητα και ο Δημόσιος Λόγος στη Δημοκρατία», που διοργανώνει η Γενική Γραμματεία Επικοινωνίας και Ενημέρωσης και ο Υφυπουργός παρά τω Πρωθυπουργώ Παύλος Μαρινάκης.
Την άποψη ότι όλη αυτή η συζήτηση δεν έρχεται σε μια ουδέτερη συγκυρία, καθώς έχουμε έναν ανοιχτό πόλεμο, άρα ένα ανοιχτό πεδίο παραπληροφόρησης εξέφρασε η δημοσιογράφος Ελένη Ευαγγελοδήμου. «Όμως και στα εσωτερικά μιλάμε συνεχώς για το πλήγμα της τοξικότητας και των ψεμάτων στο δημόσιο διάλογο. Κυβέρνηση και αντιπολίτευση συγκρούονται συχνά για το ποιος έχει τις μεγαλύτερες στρατιές troll» τόνισε και διερωτήθηκε, αν η κυβέρνηση ανησυχεί ενόψει εκλογών για τέτοιες καταστάσεις, για απόπειρες χειραγώγησης της κοινής γνώμης και αν συνολικά για τα fake news και την παραπληροφόρηση υπάρχουν θεσμικά εργαλεία. Στο πλαίσιο αυτό, υπενθύμισε την πρόσφατη δήλωση του πρωθυπουργού ότι θα έπρεπε για τους πολιτικούς και για τα δημόσια πρόσωπα να υπάρχει κάτι σαν «copyright προσώπου και φωνής».
Έξυπνη και δίκαιη χαρακτήρισε ο Υπουργός Ψηφιακής Διακυβέρνησης και Τεχνητής Νοημοσύνης Δημήτρης Παπαστεργίου την πρωτοβουλία της Γενικής Γραμματείας και του Παύλου Μαρινάκη για τη διεξαγωγή του Συνεδρίου, επισημαίνοντας ότι υπάρχουν δυο σημαντικές παράμετροι: η εκπαίδευση των πολιτών και το ρυθμιστικό. «Αν δεν «χτίσουμε» πολίτες οι οποίοι θα αναπτύξουν κριτική σκέψη και να αντιληφθούν τι τελικά στέκει και τι δεν στέκει, τι είναι αληθινό και τι είναι ψευδές, δεν θα πάμε μακριά» επισήμανε, ενώ όσον αφορά στο ρυθμιστικό ανέφερε: «Οι ειδήσεις διακινούνται μέσα από πολύ συγκεκριμένα «κανάλια», δεν μιλάω για τα τηλεοπτικά, που είναι κυρίως οι μεγάλες πλατφόρμες. Και εδώ πέρα πρέπει να πάρουμε κοινές πρωτοβουλίες. Πρέπει να επιμείνουμε – και νομίζω στην Ευρώπη δεν αρκεί μία χώρα να πάρει την πρωτοβουλία – προκειμένου τα φίλτρα τα οποία υπάρχουν και έχουν οι πλατφόρμες τέτοια, να μην επιτρέπουν το ανέβασμα τέτοιων βίντεο. Και το αναφέρω έχοντας στο μυαλό μου και ένα πολύ πρόσφατο παράδειγμα με τον πρωθυπουργό να λέει κάτι αλλόκοτα που προφανώς δεν ήταν ο πρωθυπουργός ο ίδιος και η φωνή του και όμως κατάφερε αυτό το βίντεο να περάσει από τις ρυθμίσεις γνωστής εταιρείας και να φτάσει και σε μεγάλα site».
Συνομιλώντας με τους μαθητές, ο κ. Παπαστεργίου επισήμανε ότι η ζωή δεν είναι το να σκρολάρουμε με τον αντίχειρα παθητικά βλέποντας ότι μας σερβίρουνε και ότι τα παιδιά κινούνται σε ένα αρρύθμιστο και χωρίς φραγμούς ψηφιακό περιβάλλον. «Υπάρχουν άνθρωποι που ασχολούνται με την παιδική ψυχολογία και μπορούν να μας πουν περισσότερα για το ποιοι πρέπει να είναι αυτοί οι φραγμοί και τα όρια. Όμως παράλληλα μαζί με τις πλατφόρμες που μπορούν να έχουν, θεωρώ, την εικόνα της πραγματικής ηλικίας, εμείς είμαστε εκεί με το Kids Wallet και με κάθε τέτοια λύση επιβεβαίωσης της ηλικίας για να βοηθήσουμε τα παιδιά σταδιακά να μπουν στον πραγματικό αναλογικό αλλά και ψηφιακό κόσμο».
Ο Διευθυντής Ψηφιακής Επικοινωνίας του Πρωθυπουργού Νίκος Ρωμανός σημείωσε ότι έχει ανοίξει η συζήτηση για την ευκολία με την οποία κάποιος μπορεί χρησιμοποιώντας ένα πρόγραμμα AI να παρουσιάσει όποιον θέλει, με όποια φωνή θέλει, να λέει ότι θέλει και να κάνει ότι θέλει και αποκάλυψε ότι υπήρξε μία συζήτηση στις εταιρείες των προγραμμάτων AI, Open AI, Google κ.ά., προκειμένου να μπαίνει ένα label πάνω στα βίντεο που παράγονται με AI, ούτως ώστε όλοι να το γνωρίζουν. «Φυσικά οι μεγάλες εταιρείες AI αποσύρθηκαν από αυτή τη συζήτηση επί του παρόντος. Εγώ θεωρώ ότι είναι πάντως ένα θέμα ανοιχτό στο οποίο θα μπορούσαμε να επιστρέψουμε και είναι κοντά επί της ουσίας και επί της αρχής σε αυτό το οποίο πρότεινε και ο πρωθυπουργός» υπογράμμισε.
Ο δικηγόρος Ιάκωβος Σαρμάς αναφέρθηκε στο προβληματικό κενό που υπάρχει στις πλατφόρμες, τονίζοντας ότι βρισκόμαστε σε ένα μεταβατικό στάδιο, στο οποίο η Ευρωπαϊκή Ένωση υποχρεώνει τις πλατφόρμες να λειτουργούν λίγο-πολύ ως εταιρείες κοινής ωφέλειας. «Αυτό που πρέπει να αποδεικνύεις κάθε χρόνο, με συγκεκριμένες μελέτες και εξετάζοντας όλα τα συστημικά ρίσκα που υπάρχουν στις πλατφόρμες, είναι να βλέπεις πόσο έχουν αυξηθεί αυτά τα ρίσκα και τι μέτρα έχεις πάρει και πόσο αποτελεσματικά είναι σε ποσοτικό επίπεδο, όχι μόνο σε ποιοτικό επίπεδο. Δηλαδή, έχω πάρει ένα μέτρο Community notes, όσο ξέρεις, στο X ή fact-checking, που υπήρχε παλιά και τώρα σιγά-σιγά υποχωρεί. Λαμβάνοντας υπόψη όλα αυτά τα μέτρα, πόσο αποτελεσματικά αντιμετωπίζω αυτούς τους συστημικούς κινδύνους. Είμαστε, δυστυχώς, μόνο στην τρίτη χρονιά εφαρμογής του, αλλά εγώ πιστεύω ότι, έτσι όπως ξέρεις, ότι δεν θα σου κόψει κάποιος αύριο το ρεύμα ή το νερό επειδή κάτι με κάποιους υποκειμενικούς όρους ή κάτι τέτοιο, υπάρχει μια ασφάλεια στις υπηρεσίες κοινής ωφελείας έτσι και σε αυτές (πλατφόρμες), διατηρώ την αισιοδοξία μου, ότι θα φτάσουμε σε ένα τέτοιο σημείο», τόνισε χαρακτηριστικά.
Από την πλευρά του, ο Διευθυντής του Ρ/Σ ΣΚΑΙ 100.3 Βασίλης Χιώτης διευκρίνισε ότι υπάρχουν ψεύτικες ειδήσεις που φωνάζουν από μακριά ότι είναι ψεύτικες και υπάρχουν κάποιες άλλες που είναι πολύ πιο πονηρές. «Η μοναδική άμυνα που μπορώ να σκεφτώ είναι ότι όταν υπάρχει μία ψεύτικη είδηση, μην την πιστεύεις αμέσως. Περίμενε μισή-μια ώρα, θα φανεί αν είναι ψεύτικη ή αν είναι αλήθεια» σημείωσε και πρόσθεσε ότι το μόνο αντίμετρο που μπορεί να σκεφτεί είναι, όταν κάποιος εγγράφεται σε μια πλατφόρμα, να διαπιστώνεται ότι τα στοιχεία που δίνει είναι πραγματικά. «Αυτό δεν είναι τόσο εύκολο, αλλά κάποια στιγμή μπορεί να γίνει. Αρκεί και να βρει την τόλμη η εκάστοτε κυβέρνηση, μέχρι τώρα δεν την έχει βρει καμία, να το κάνει. Και να κηρύξει παράνομα ή ανεπίσημα, αν θέλετε, όλα αυτά τα δημοσιεύματα που προσέρχονται από ανώνυμους λογαριασμούς, όχι γιατί είναι ανώνυμοι, αλλά γιατί γράφει ο καθένας ό,τι θέλει ή ανεβάζει ένα πειραγμένο βίντεο όσο θέλει, επειδή ξέρει ότι δεν πρόκειται να τιμωρηθεί» συμπλήρωσε.
Ο Άγγελος Κουτούπης, ένας από τους μαθητές, ανέφερε πως αυτό που προστατεύει τη διάδοση των ψευδών ειδήσεων στο διαδίκτυο είναι η ανωνυμία των εκδοτών τους και είπε ότι τις περισσότερες φορές διαβάζει απλά τους τίτλους, όταν όμως κρίνει ότι είναι σημαντικοί και σύνθετα τα γεγονότα που παρουσιάζονται, κάνει μία βαθύτερη έρευνα αναζητώντας πληροφορίες σε έγκυρες ιστοσελίδες, ενώ πάντα φροντίζει να κοιτάει αν είναι ενυπόγραφα τα άρθρα που διαβάζει. Επιπλέον, τόνισε ότι είναι πολύ σημαντικό οι σύγχρονοι πολιτικοί να συμμετέχουν στα social media. Ομοίως και η μαθήτρια Δέσποινα Τσατσάκη, σημείωσε ότι ενημερώνεται κυρίως από το Instagram και από την τηλεόραση και όπως ο συμμαθητής της όταν θεωρεί ότι κάποιο θέμα έχει βαρύτητα ή την ενδιαφέρει τότε θα κάτσει να ψάξει στο ίντερνετ περαιτέρω πληροφορίες.
Για το ζήτημα της ενδεχόμενης θέσης περιορισμών στη χρήση των μέσων κοινωνικής δικτύωσης από ανηλίκους ο Άγγελος τόνισε πως υπάρχουν δύο παράγοντες που επιτείνουν το πρόβλημα: ο χρόνος που αφιερώνουν τα παιδιά στα social media και το περιεχόμενο που «καταναλώνουν», ανέφερε πως μια καθολική απαγόρευση δεν θα βοηθήσει τα παιδιά να ξεπεράσουν τον εθισμό τους αλλά θα επιφέρει τα άκρως αντίθετα αποτελέσματα και είπε πως θα έπρεπε η κυβέρνηση, οι γονείς και τα σχολεία να εκπαιδεύσουν τα παιδιά.
Από την άλλη η Δέσποινα τάχθηκε υπέρ της καθολικής απαγόρευσης στα παιδιά κάτω των 15 ετών και να έχουν περιορισμούς από 16 και πάνω καθώς τα μέσα κοινωνικής δικτύωσης επηρεάζουν τα παιδιά.
