Όταν η απώλεια γίνεται είδηση, η είδηση γίνεται θέαμα και το πένθος μετατρέπεται σε τηλεοπτικό προϊόν
Υπάρχει μια στιγμή στη σύγχρονη τηλεόραση που η ενημέρωση σταματά και αρχίζει κάτι άλλο. Κάτι που μοιάζει περισσότερο με θέαμα.
Ένας θάνατος γίνεται έκτακτη είδηση. Η είδηση γίνεται συνεχής ροή. Οι δηλώσεις των συγγενών επαναλαμβάνονται, οι φωτογραφίες παίζουν ξανά και ξανά, οι ζωντανές συνδέσεις πολλαπλασιάζονται και η προσωπική απώλεια ενός ανθρώπου μετατρέπεται σε δημόσιο τηλεοπτικό γεγονός. Και κάπου εκεί γεννιέται το ερώτημα: Πόσο πένθος χωράει στην τηλεόραση;
Δεν αφορά μόνο τους διάσημους. Ίσως το πιο χαρακτηριστικό στοιχείο της εποχής μας είναι ότι ακόμη και ο θάνατος ενός ανθρώπου που μέχρι χθες ήταν άγνωστος στο ευρύ κοινό μπορεί μέσα σε λίγες ώρες να γίνει τηλεοπτική ιστορία.
Μια τραγωδία, ένα δυστύχημα, μια ξαφνική απώλεια. Το ρεπορτάζ βρίσκεται έξω από το σπίτι, στο νοσοκομείο, στην εκκλησία, στην κηδεία. Μια κάμερα περιμένει μια δήλωση. Ένα μικρόφωνο αναζητά μια φράση μέσα στον πόνο. Και ο τηλεοπτικός χρόνος πρέπει να γεμίσει.
Δεν είναι δύσκολο να καταλάβει κανείς γιατί συμβαίνει. Η ανθρώπινη συγκίνηση έχει δύναμη. Η τραγωδία κρατά τον θεατή. Η προσωπική ιστορία δημιουργεί ενδιαφέρον. Και η τηλεόραση, όπως κάθε μέσο, αναζητά περιεχόμενο που θα τραβήξει την προσοχή. Όμως το πένθος δεν είναι απλώς περιεχόμενο.
Πίσω από την εικόνα υπάρχει ένας άνθρωπος που έχασε τον δικό του άνθρωπο. Μια οικογένεια που βρίσκεται σε μια από τις πιο δύσκολες στιγμές της ζωής της. Άνθρωποι που μπορεί να μην είναι έτοιμοι να μιλήσουν, αλλά συχνά αισθάνονται ότι πρέπει να μιλήσουν.
Και τότε το ερώτημα δεν είναι μόνο «έχει ενδιαφέρον αυτή η ιστορία;» Είναι και: «Χρειάζεται να την δείξουμε έτσι;»
Υπάρχει διαφορά ανάμεσα στο να ενημερώνεις την κοινωνία για έναν θάνατο και στο να αναπαράγεις κάθε λεπτομέρεια της απώλειας. Ανάμεσα στο να τιμάς τη μνήμη ενός ανθρώπου και στο να χρησιμοποιείς τη συγκίνηση γύρω από το πρόσωπό του ως τηλεοπτικό υλικό. Γιατί υπάρχει και ένας ακόμη κίνδυνος.
Να συνηθίσουμε. Να βλέπουμε τον θάνατο καθημερινά στις οθόνες μας και να τον αντιμετωπίζουμε σαν ακόμη ένα τηλεοπτικό επεισόδιο. Να περιμένουμε την επόμενη ζωντανή σύνδεση, την επόμενη δήλωση, την επόμενη φωτογραφία. Και έτσι, χωρίς να το καταλάβουμε, η απώλεια του άλλου γίνεται μέρος της καθημερινής τηλεοπτικής κατανάλωσης. Ίσως, λοιπόν, το πραγματικό ζητούμενο για τη δημοσιογραφία δεν είναι να δείξει όσο περισσότερο μπορεί, αλλά να ξέρει πότε πρέπει να σταματήσει.
Η ενημέρωση χρειάζεται γεγονότα.
Η δημοσιογραφία χρειάζεται ερωτήματα.
Η τηλεόραση χρειάζεται εικόνα.
Το πένθος, όμως, χρειάζεται χώρο. Και κυρίως χρειάζεται σεβασμό. Γιατί ο άνθρωπος που πέθανε δεν είναι τηλεοπτικό προϊόν. Και ο άνθρωπος που έμεινε πίσω δεν είναι υποχρεωμένος να γίνει πρωταγωνιστής της τηλεόρασης επειδή η κάμερα βρέθηκε μπροστά του. Ίσως τελικά η πιο δύσκολη ερώτηση που πρέπει να κάνει κάθε δημοσιογράφος πριν ανοίξει το μικρόφωνο απέναντι σε έναν άνθρωπο που πενθεί είναι και η πιο απλή:
«Αν αυτή ήταν η δική μου οικογένεια, θα ήθελα να βρίσκεται αυτή τη στιγμή μπροστά στην κάμερα;
